Kinderbergje


Vroege jaren

Jonkheer Jan Hendrik van Kinsbergen (Doesburg, 1 mei 1735`- Apeldoorn, 22 mei 1819) was de zoon van Jan Henrich Kinsbergen en Petronella ten Nuyl.  Hij was getrouwd met Hester van Hooft (1748-1795), weduwe van schepen George Clifford,  die in 1795 op 47-jarige leeftijd aan de gevolgen van een beroerte overleed. Het echtpaar had samen geen kinderen maar Van Hooft had wel twee kinderen met Clifford.  

Van Kinsbergen trad op negenjarige leeftijd in dienst bij de landmacht en nam tussen 1744 enKinsbergenprrtret 1747 deel aan de strijd tegen de Fransen. Nadat de Akense Vrede (1748) gesloten was keerde Van Kinsbergen naar Elburg terug. 

Van Kinsbergen ontving in deze periode in Groningen onderwijs in de talen, zeevaar- en stuurmanskunde en wiskunde van professor Nicolaas Engelhard en werd op vijftienjarige leeftijd, op voorspraak van generaal S.G. Juckema baron van Burmania Rengers, in de rang van adelborst op een schip geplaatst.  

Na de lagere rangen doorlopen te hebben werd Van Kinsbergen in 1762 bevorderd tot kommandeur, maar omdat er in die tijd in zijn rang en positie niet veel werkzaamheden te verrichten waren vroeg hij na drie jaar toestemming naar Oost-Indië te mogen reizen. 

Uiteindelijk kwam dit plan niet tot uitvoering omdat Van Kinsbergen van keizerin Catharine II van Rusland  het verzoek kreeg in Russische krijgsdienst te treden. 

Strijd tegen de Turken

Van 1767 tot 1776 had  Van Kinsbergen aldus van het Nederlandse gouvernement verlof gekregen om zowel in de Russische land- als zeedienst actief te worden.  Hij werd op 29 september 1771 effectief benoemd tot kapitein-luitenant-ter-zee in Russische dienst.  

In deze tijd (2 september 1773) nam hij onder meer deel aan de slag in de Zwarte Zee, waar hij het bevel voerde over een eskader van vijf schepen met veertig stukken en enige kleinere oorlogsvaartuigen. Met deze relatief kleine macht versloeg hij de Turken, die dertien linieschepen bezaten. 

In eerste insta1280px Aivazovsky Brig Mercury Attacked by Two Turkish Ships 1892ntie was Van Kinsbergen gedwongen met zijn schepen de vlucht te nemen maar nadat hij de averij aan zijn vloot hersteld had keerde hij terug, doorbrak met een gedurfde manoeuvre de vijandelijke linies en behaalde een volkomen overwinning.

Het Turkse admiraalsschip werd tijdens dit gevecht tot zinken gebracht. 

Gedurende deze zeeslag, waarin hij diverse malen gewond raakte,  beproefde Van Kinsbergen diverse nieuwe strategieën (die hij later beschreef in zijn werk "Grondbeginselen der zeetactiek") en voerde hij experimenten uit met beweegbare seinen.

Dit laatste maakte het mogelijk ook te seinen als de raa of een ander gedeelte van het schip, dat normaal gesproken hiervoor gebruikt werd, verloren was gegaan. 

Voor zijn verrichtingen tijdens de slag in de Zwarte Zee werd Van Kinsbergen benoemd tot ridder in de Orde van Sint George en verkreeg hij de bijnaam "Held van de Zwarte Zee". 

Van Kinsbergen publiceerde indertijd veel van zijn bevindingen in artikelen. Zo schreef hij onder meer een memorie over de vrije vaart op de Zwarte Zee, dat hij persoonlijk aan keizerin Katharina II overhandigde. Daarnaast maakte hij een ontwerp voor het samenstellen der kannoneerboten voor het Russische Ministerie der Marine. 

Op de terugreis naar Nederland werd hij door keizerin Catharina II en de opperbevelhebber der Russische vloot grootvorst Paul in Sint Petersburg en door Koning Frederik II in Berlijn met zeer veel eerbetoon ontvangen. 

Slag bij de Doggersbank
 

Van Kinsbergen keerde in 1775 naar Nederland terug, waar hij werd belast met met de opdracht om met de keizer van Marokko, waarmee de Republiek der Verenigde Nederlanden in oorlog was, vrede te sluiten.

Bij deze gelegenheid bewees hij dat hij een evengoed krijgsman als onderhandelaar was. Meslag doggersbankde door de strategie van Van Kinsbergen om de dan gevreesde Marokkaanse roofschepen te bedwingen kon de strijd met Marokko vreedzaam eindigen. 

Op 5 augustus 1781 kreeg Van Kinsbergen, in de rang van schout-bij-nacht,  tijdens de Slag bij de Doggersbank tegen de Engelsen, het bevel over het linieschip "Admiraal-Generaal", dat 74 stukken voerde. 

Mede naar aanleiding van zijn verrichtingen tijdens deze strijd werd Van Kinsbergen benoemd tot adjudant-generaal van de Prins van Oranje.  In 1781 ontving hij de opdracht om de verdediging der kusten en stranden van het gewest Holland te verbeteren. 

Voor dit doel liet Van Kinsbergen een haven aanleggen in het Nieuwe Diep bij Den Helder, waaraan hij tot 1795 steeds verbeteringen liet aanbrengen. Daarnaast gaf hij leiding aan een groep Mariniers en zee-artilleristen.

Op 10 maart 1782 werd hij benoemd tot majoor-effectief en in deze rang wist hij het schip "Admiraal-Generaal"uit een hevige storm Texel weer veilig binnen te doen lopen. 

Tegenwind voor Van Kinsbergen

In juli 1782 besloot de Zeekrijgsraad de Nederlandse Zeemacht te verbieden aan de strijd die toen op zee woedde deel te nemen. Omdat Van Kinsbergen het met dit besluit ernstig oneens was kreeg hij van de kant van het gezag zware tegenwind te verduren. Desalniettemin zette hij zijn werkzaamheden, kruistochten over zee en het begeleiden van schepen aldaar, gewoon voort. 

Tijdens de inval der Pruisen doorzochten de autoriteiten der Defensie de woning van Van Kinsbergen in Amsterdam; die hierop voor onbepaalde tijd verlof uit de militaire dienst nam en met zijn vrouw en twee stiefdochters naar Wenen vertrok.

Aldaar werd hij door keizer Joseph II met veel eerbied ontvangen. De keizerin van Rusland verzocht hem, tevergeefs, weer in haar dienst terug te keren. Ook een aanbieding om in militaire dienst van Denemarken te treden weigerde hij. 

Van Kinsbergen werd op 16 december 1789 bevorderd tot vice-admiraal in buitengewone dienst en kreeg in 1790 het bevel over een vloot, bestaande uit twaalf oorlogsschepen. De boten waren bestemd om als hulpeskader te dienen bij de Engelse vloot, mocht er een oorlog met Spanje uitbreken. 

Franse tijd

Tijdens de inval der Franse legers kreeg Van Kinsbergen het bevel over de gehele Nederlandse zeemacht opgedragen. Hij maakte hierop de waterverdediging van Holland zo krachtig dat generaal Dumourier de landing op het eiland van Dordrecht af moest gelasten. Toen de Prins-Admiraal-Generaal eenmaal naar Engeland gevlucht was berustte het gezag geheel in de handen van Van Kinsbergen. 

Deze verzocht op 29 januari1795 en ook op 9 februari 1795 vergeefs om ontslag en werd op 14 februari 1795 door de provisionele representanten van Holland iKindbergjen Amsterdam gearresteerd en in de gevangenis geworpen, maar vrijwel direct weer in vrijheid gesteld. Enkele dagen hierna werd hij, samen met alle andere officieren der Nederlandse Zeemacht, ontslagen uit de dienst omdat de Marine ontbonden werd. 

Van Kinsbergen kreeg nu opnieuw het verzoek in Deense krijgsdienst te treden en ditmaal accepteerde hij. Hierop werd hij in de rang van vice-admiraal benoemd tot hoofd der Deense zeemacht. Pas in 1806 diende hij zijn ontslag in en keerde terug naar Nederland, waar hij zich weer te Elburg vestigde. 

In zijn woonplaats begon Van Kinsbergen met de oprichting van diverse instituten, zoals een cadettenschool voor jonge zeeofficieren en een inrichting ter opvoeding en opleiding voor jonge mensen uit de betere stand.

Op 27 juli 1806 werd Lodewijk Napoleon geinaugureerd en Van Kinsbergen op 16 augustus daarop volgend benoemd tot  staatsraad en eerste kamerheer honorair. De 15de mei 1808 volgde zijn benoeming tot buitengewoon maarschalk der Hollandse Zeemacht, verhief Koning Lodewijk Napoleon hem in de adelstand en benoemde deze hem tot graaf van Doggersbank. 

Van Kinsbergen had ook de aandacht getrokken van Keizer Napoleon zelf: Hij benoemde Van Kinsbergen in 1811 tot senator en verklaarde hem tot graaf van het Keizerrijk. 

Latere leven

Van Kinsbergen kreeg in 1814 van Willem I de titel luitenant-admiraal van de zeemacht en werd benoemd tot Grootkruis in de Militaire Willemsorde voor zijn verrichtingen in de slag bij Doggersbank. Omstreeks diezelfde tijd werd hij toegelaten tot de ridderschap van Gelderland en kreeg hij het predikaat jonkheer toegekend. Van Kinsbergen was een zeer sociaal ingesteld man en doneerde bijvoorbeeld tijdens de ramp in Leiden in 1807 grote sommen geld. 

Toen hij de leeftijd van 84 jaar bereikte werd voor zijn huis, Huize Welgelegen in Apeldoorwelgelegenaaa2 650n, een parade gehouden door een compagnie der schutterij onder leiding van kapitein A.M.  ten Hoove.

Zelfs in zijn laatste jaren betekende Van Kinsbergen veel voor de gemeenschap en deed hij vele schenkingen, waaronder een pomp aan de Apeldoornse gemeente, en doneerde hij 4.000 gulden ten behoeve van de oprichting van een werkhuis voor bedelaars. 

Sic transit gloria mundi

Van Kinsbergen overleed op 84-jarige leeftijd in Huize Welgelegen aan een maagkwaal.

Zijn lichaam werd in de Kerk der Hervormde Gemeente in Apeldoorn begraven. Tijdens de afbraak van genoemde kerk in Apeldoorn, in 1842, werden de stoffelijke resten van Van Kinsbergen echter geruimd. 

Decoraties

  • Grootkruis Militaire Willemsorde
  • Ridder in de Orde van Sint George
  • Grootkruis in de Orde van Sint Andries
  • Grootkruis in de Orde van Alexander Newskij
  • Grootkruis in de Orde van Sint Anna
  • Grootkruis in de Orde van Danneborg
  • Gouden erepenning Doggersbank
  • Lid van de Koninklijke Orde der Unie
  • Grootkruis in de Koninklijke Orde der Unie
  • Grootkruis der Keizerlijke Orde der Reunie

Bibliografie

  • 1761. Orders en korte instructiën voor den krijgsdienst ter Zee, Amsterdam.
  • 1782. De Algemeene Scheepsdienst, zoowel op een Fregat als op een Schip van Linie, uitgegeven door C.A. Ver Huell, Amsterdam
  • 1782. Zeemans Handboek, Amsterdam.  2 delen
  • 1784. Grondbeginselen van de Zeetactiek, uitgegeven door C.A. Ver Huell, Amst. 1784. 
  • 1781. 
    Exercitie met het geschut, op het onder- en bovendek, alsmede met het handgeweer, Amsterdam
  • 1782. 
    Consideratiën van importantie op de gewigtige Propositie, door de Heeren Gedeputeerden van de stad Leiden ter vergadering van Hun Ed. Gr. Mogenden op den 31sten Julij 1782
  • 1782. Zeemans-Droomen over de noodzakelijkheid van een vast korps matrozen in dienst te houden, Amsterdam
f t