Luxemburg in de rang van luitenant ter zee


Klik hier voor een fotoalbum van het leven van Luxemburg met bijschriften.


Vroege jaren

Nicolaas Eduard Luxemburg (Amsterdam, 6 mei 1918 - Bussum, 15 juli 2018) was het enige kind van de in Polen geboren Nicolaas Eduard Luxemburg (1855-1940) en Cornelia Maria Glasbergen (1892-1986). Hij was een neef van Rosa Luxemburg en Luxemburg met zijn familie getrouwd met, maar later gescheiden van, Josephine Gillon Ferguson. 

Luxemburg vertrok op 9-jarige leeftijd met zijn ouders naar Harbin, gelegen in Mantsjoerije. Zijn vader was daar werkzaam als zakenman en verkocht onder meer laarzen aan het leger van het Keizerrijk Rusland. Luxemburg doorliep in Mantsjoerije het Russisch gymnasium en het Engelse Handelscollege. Hij trad in 1937 als volontair in dienst bij Tels Amsterdam, waar hij werd opgeleid voor uitzending naar Japan.

In 1938 kreeg Luxemburg een plaatsing op het inkoopkantoor te Oska. Na de capitulatie van Nederland, in mei 1940, werd hij overgeplaatst bij het inkoopkantoor te Batavia en vervolgens naar Tels Padang (Sumatra) gezonden.

Loopbaan tijdens de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de bezetting van Nederland werd Luxemburg als soldaat geplaatst bij de “paraatheidsbezetting” te Padang. In juli 1941 zond men hem naar de Koninklijke Marine te Soerabaja. Hij kreeg een plaatsing bij de opleiding tot aspirant-reserve-officier. Zijn leertraject vond onder meer plaats aan boord van Hr. Ms. opleidingsschip Soerabaja (voorheen de Zeven Provinciën). Luxemburg werd in september 1941 bevorderd tot luitenant-ter-zee derde klasse der Koninklijke Marine Reserve voor Speciale Dienst en gedetacheerd bij de Amerikaanse vloot.

Aldaar deed hij aan boord van de Amerikaanse lichte kruiser Marblehead, mede door zijn kennis van vreemde talen, dienst als Nederlands liaisonofficier. In deze periode kwam hij door deze functie vaak aan boord van het 2013 05 15 14.44.04 vlaggenschip Hr. Ms. De Ruyter, waarover vice-admiraal Karel Doorman het commando voerde. 

De Marblehead raakte door een Japanse luchtaanval (twee voltreffers en een zogenaamde “near miss”)  tijdens de Slag bij Straat Makassar zwaar beschadigd. Het schip moest daarom naar Tjilatjap terugkeren, waar de boot in dok werd geplaatst. Ook de zestig Amerikaanse doden werden hier geborgen. Alle overlevenden moesten vervolgens op het Nederlandse vlaggenschip De Ruyter komen.

Een tiental van hen vond echter onder leiding van Dr. Wassell een plek op de Janssens, waarover kapitein Gerrit Nicolaas Prass het bevel voerde. Luxemburg werd nu overgeplaatst op de Amerikaanse jager Whipple. Met dit schip bereikte hij uiteindelijk met het restant van de geallieerde vloot Australië.

Tijdens de tocht werd de Whipple bij Christmas Island aangevallen door de Japanners. De geallieerde bemanning bestookte vervolgens de vijand met dieptebommen. Overdag op zee bleef het schip zigzaggen om te ontkomen aan de vijand en 's nachts werd er bijgetankt in baaien. De Amerikaanse aircraft carrier Langley, die geëscorteerd werd door de Whipple, joeg de Japanners naar de zeebodem.

Drenkelingen van dit schip werden door de Whipple opgepikt. Eenmaal in Melbourne aangekomen werd Luxemburg aangesteld als verbindingsofficier. Hij ontmoette tijdens zijn dienst in de Oost vele dan zeer bekende officieren, onder wie vice-admiraal De Marblehead wordt getroffen Conrad Helfrich (bijnaam: “ship a day Helfrich”).

Helfrich was indertijd Bevelhebber der Strijdkrachten in het Oosten. Zijn thuisbasis, vanaf maart 1942, was Colombo. Luxemburg werd op zijn verzoek vanuit Australië ook naar Colombo overgeplaatst. Hier viel hij onder het commando van luitenant-ter-zee eerste klasse R.H.M.C. von Freitag Drabbe. Luxemburg ontmoette in deze periode ook andere fameuze mannen als de gouverneur van Ceylon, eerder commandant van de Engelse vloot in Indië, Sir Geoffrey Layton en gouverneur-generaal  Hubertus van Mook.

Intussen probeerde Luxemburg weer op een schip geplaatst te worden. Dit werd uiteindelijk een onderzeebootmoederschip, waarmee hij naar Bombay voer. Hier liep hij de ziekte deng (knokkelkoorts) op en bracht drie weken in een hospitaal door. In de tijd dat Luxemburg in het ziekenhuis lag werd het onderzeebootmoederschip bij East-London getorpedeerd.

Nadien voer Luxemburg, in de rang van luitenant-ter-zee tweede klasse, op diverse schepen. Hij werd na de Tweede Wereldoorlog overgeplaatst naar Ceylon, waar hij eveneens als Nederlands verbindingsofficier diende. Zijn werk bestond hier uit coderen en aldus werken met de Enigma-machine.

Latere loopbaan en overlijden

Eind 1946 keerde Luxemburg aan boord van Hr. Ms. Van Kinsbergen (een artillerie-instructieschip), via Nederlands-Indië, terug naar Nederland.

Daar werd hij in 1947 gedemobiliseerd en verliet hij in de rang van luitenant-ter-zee tweede klasse de dienst.

In 1950 zond 2013 05 15 14.23.33 de firma Tels & Co hem als chef afdeling textiel naar Singapore. Medio 1955 benoemde zijn superieuren hem tot chef afdeling textiel en kramerijen bij Hagemeijer Singapore. Tien jaar later, in 1960, werd Luxemburg in de functie van manager Hagemeijer Noord Borneo overgeplaatst naar Jesselton. Hij keerde uiteindelijk in 1961 naar Europa terug. 

Daar werkte hij enige tijd bij de Nederlandse Kamer van Koophandel in Londen. Later was hij een periode als area manager werkzaam bij een Engelse kapitaalgoederenfabrikant in onder meer Hongarije, Polen en Bulgarije. Vanaf 1970 werkte Luxemburg nog enige jaren bij Hagemeijer als trade consultant Eastern Europe.

In deze functie moest hij contacten leggen en de staatshandelsorganisaties in Oost Europa bewerken met als doel de handel uit te breiden. Het was de tijd van het IJzeren Gordijn tussen Oost en West. Luxemburg werd daarom steeds in dezelfde kamer in hetzelfde hotel geplaatst, zodat zijn werkzaamheden beter "geobserveerd" konden worden.

Een eerste check die hij dan ook altijd deed na aankomst in zijn hotel was zoeken naar verborgen camera's. Luxemburg 3 Hij kreeg ook een boekje mee, waarin stond hoe hij zich te gedragen had in Rusland.

Luxemburg ging kort hierna met pensioen en vestigde zich in de gemeente Bussum. Hier omringde hij zich met schilderijen, foto's en andere aandenkens, die hem herinnerden aan zijn veelbewogen leven. Hij overleed op 100-jarige leeftijd op 15 juli 2018 en werd in het familiegraf op de Algemene Begraafplaats in Bussum bijgezet. 

Luxemburg in "Where away"

Luxemburg wordt genoemd in het boek, geschreven door George Sessions Perry en Isabel Leighton,  "Where away. A Modern Odyssey".  

"At midnight the Marblehead which, earlier in the evening, had received aboard a local Reserve officer, Sub-Lieutenant Luxemburg, for liason, stood out to sea in company with the Houston, the De Ruyter, the Tromp and seven Dutch and American destroyers, under Admiral Doorman's command. 

Both of the Dutch cruisers were smaller than the Marblehead. The De Ruyter was a 6,400 ton vessel, and the Tromp, at a little over 3,000 tons and carrying six 5.9 inch guns, was actually less a cruiserthan a kind of super-destroyer."


Onderstaand: Luxembourg tijdens veteranendag op 10 juni 2018, dus ruim een maand voor zijn dood. Indien u de film niet kan openen, zie deze link

 

f t