Decoratie Bernhard
 


Inleiding
Tijdens de herdenking van de capitulatie van Japan, op 15 augustus 2018 in Hilversum, gaf Bas Jan van Bochove, burgemeester van Weesp, zoon van Indië-veteraan Jan Bastiaan van Bochove (1924-2017) en kleinzoon van verzetsstrijder Elisabeth Maria van Bochove-Bruggeman, een toespraak. 
 
Kern van zijn betoog was het grote verschil dat er bestond tussen de behandeling en het "spreekrecht" van mensen die in Nederland onder de bezetting van de Duitsers hadden geleden en de Nederlandse en Nederlands-Indische bevolking die onder het juk der Japanners in de Oost moest zien te overleven, te benadrukken. Van Bochove maakte binnen zijn familie beide kanten mee en trachtte in zijn betoog de essentie en onrechtvaardigheid van deze discrepantie te schilderen. 
 
Onderstaand vindt u een bewerking van de lezing die Van Bochove hield. 

De discrepantie
Op 4 mei 1945 capituleerden de Duitse troepen in Nederland, Denemarken, Noorwegen en Noordwest Duitsland. Op 7 mei 1945 werd in Reims, in Frankrijk, de onvoorwaardelijke Duitse overgave getekend. Jeugdfoto van Van Bochove Daarmee kwam een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Nee, ik vergis mij niet. En ja, ik weet het. Maar zo hebt u het vaak gehoord of geleerd. Voor veel mensen is de Tweede Wereldoorlog een Europese aangelegenheid geweest. Maar in Nederlands-Indië was ook een oorlog gaande, en wel tegen Japan. 
 
Vanmiddag was ik in Weesp en ik zei tegen een groep Nederlanders dat ik om drie uur in Hilversum voor de herdenking van de capitulatie van Japan moest zijn: “Een bijzondere dag, een bijzondere herdenking: het einde van de Tweede Wereldoorlog”. Die mensen waren zeer verbaasd. “Dat is toch zeker op 4 mei?” Deze onwetendheid maakt vele mensen niet alleen zeer verdrietig maar ook erg boos. En ik weet dat in onze regio maar ook elders in Nederland veel mensen leven die dat veel pijn doet. 
 
Pijn, dat we op 4 mei de Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesmissies in een latere periode herdenken en dat de herdenking van de slachtoffers in Nederland-Indië in veel kleiner verband plaats vindt. En dat als je daar iets over zegt of vraagt naar het waarom dan als reactie krijgt: “Maar wij herdenken op 4 mei toch alle Nederlandse slachtoffers?” Maar voor de mensen die de oorlog in Nederlands-Indië of elders in de Oost meemaakten en daarna de Bersiap moesten ondergaan is een herdenking iets heel anders dan de gebeurtenis die op 4 mei plaats vindt. 
 
Herdenking van de oorlog  
Te lang hebben al deze personen en hun verwanten moeten wachten op een eigen moment waarop, nu op 15 augustus, kan worden stilgestaan bij het einde van de oorlog in Azië en alles wat daarop volgde – dus feitelijk het einde van de Tweede Wereldoorlog voor iedereen.  Veluwebataljon
 
Het thema van de herdenking van vandaag is: “De geest overwint”. Een ode aan de veerkracht van een hele generatie, die de verschrikkingen van de oorlog in Azië en de daarop volgende massale slachtingen met zich meedragen. Van mentale veerkracht en de moed om op te staan tegen onvrijheid en geweld, tot het doorzettingsvermogen om de drastische gevolgen te dragen en te vertrouwen op een betere toekomst voor een volgende generatie. 
 
Enige jaren geleden vertelde ik aan iemand over mijn grootmoeder. Een verhaal over onvrijheid en geweld, maar ook over mentale kracht en moed. De geest overwint. Het verhaal gaat over de moeder van mijn vader. Zij zat in het verzet, werd verraden en als gevolg daarvan, in 1942, door de Duitsers opgepakt. Ze werd veroordeeld en naar Ravensbrück gestuurd. Van daar werd zij later weer naar een ander kamp getransporteerd. Daar werd zij aan het einde van de oorlog bevrijd. Iedereen in de familie kent in grote lijnen haar verhaal. 
 
Discrepantie tussen verzetshelden in Europa en in Nederlands-Indië
Op een kastje stond haar foto. Op die foto was te zien dat Prins Bernhard mijn grootmoeder een onderscheiding opspeldde. Die foto heb ik thuis ook staan. Hij stond ook bij mijn vader en bij mijn tantes. Lijst van decoraties van de moeder van Van BochoveEn natuurlijk vroegen wij als kleinkinderen, zodra wij ons realiseerden hoe bijzonder de foto was, wat de afbeelding voorstelde. En dan volgde er een globaal verhaal. 
 
Details over haar leven, het verzet in de concentratiekampen, daarover vertelde zij nooit echt iets. Die verhalen deelde zij slechts met de mensen met wie ze die periode had meegemaakt. burgerkamp gevangenenDeze personen ontmoette zij bijvoorbeeld bij de “Vrouwen van Ravensbrück” en de "Stichting 1940-1945".
 
Pas aan het einde van haar leven gaf zij eindelijk antwoord op mijn vragen. Mijn grootmoeder werd in meerdere boeken genoemd en is vele malen onderscheiden. Toen mijn vader overleed vonden mijn broers en ik, bij het leeghalen van het huis, nog documenten die aan haar oorlogsverleden en de periode daarna herinnerden. Mijn grootmoeder verzette zich tegen de boven haar gestelde overheid en moest daarvan de consequenties ondergaan. Steun van mijn grootvader had zij niet want hij overleed al in 1939.
 
Een van zijn zusters, tante Nel, huwde een man met wie zij naar Indië vertrok. Voor zover mij bekend gaf hij aldaar leiding aan een der vele theeplantages. Tante Nel logeerde later in haar leven vaak bij mijn ouders. Maar zij vertelde weinig over de oorlog in de Oost en dus weten wij bitter weinig over hoe zij en haar echtgenoot die periode beleefd hadden. 
 
De strijd in de Oost 
De man van tante Nel belandde tijdens de Japanse bezetting in een kamp maar voor de rest? Zoveel als we inmiddels over mijn grootmoeder wisten, zowel van haar en anderen als uit boeken, zo weinig kwamen we te weten over het leven van tante Nel in het JappenkampDecoraties van de moeder van Van Bochove 2 Ze sprak nooit over deze periode. Haar man overleefde deze periode helaas niet.
 
Toen mijn vader eind 1945 naar Indië ging om zijn dienstplicht te vervullen besloot tante Nel in de Oost te blijven en een oogje op hem te houden. Wat er allemaal gebeurd is kan ik mijn vader niet meer vragen. Hij sprak over zijn periode in de Oost evenmin als mijn grootmoeder over haar periode in de Duitse kampen. Net als zij praatte hij over deze tijd slechts met mensen die hetzelfde hadden meegemaakt. 
 
Anders dan mijn grootmoeder, die wel een herinnering in de vorm van een foto liet zien, deed tante Nel dit niet. Bij haar geen portret op het kastje in de kamer, met een prins en een onderscheiding. Wat ik wel weet is dat tante Nel, na terugkeer uit de Oost, in Den Haag ging wonen. Haar “netwerk” (zoals we dat tegenwoordig noemen) was een gezin van Indische Nederlanders, dat tegenover haar woonde. Daar ging zij vaak mee om, daar sprak zij vaak over, met veel respect. Die mensen zorgden voor haar toen haar leven ten einde liep. 
 
Mijn vader regelde al haar afspraken, de rest van de familie was van haar vervreemd. Tijdens het opruimen van het huis van mijn vader vonden wij slechts een enkel document van haar. 
 
Tot besluit 
De verhalen van mijn grootmoeder en tante Nel geven wat mij betreft heel goed weer waarom het gaat. De oorlog in Europa en alle verhalen daaromheen, die krijgen aandacht, die worden verteld. En dat geldt niet of nauwelijks voor de oorlog in Azië, hoewel uit recente publicaties blijkt dat dit aan het veranderen is. Met name twintigers, dertigers en veertigers zoeken naar verhalen. Zij zijn op zoek naar de nalatenschap van hun ouders en grootouders. 
 
Laten wij dat stimuleren en zo aan allen die in Nederlands-Indië zijn geweest en inmiddels overleden, recht te doen. Veel te lang hebben de slachtoffers van de oorlog in de Oost zich niet gehoord gevoeld. Vandaag geven wij daar wel aandacht aan. Ondanks het ontbreken van een foto van een prins op het nachtkastje. De geest overwint. Een stille kracht die iedere weerstand tart.  

Volledige toespraak van Bas Jan van Bochove vindt u hieronder. Indien u de film niet kunt openen - klik op deze link
 


 
 
 
 
f t