Van der Waals spreekt


Zie ook het fotoalbum. Hier vindt u een rondleiding door het Trippenhuis, thuisbasis van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen. Hieronder staat een filmpje waarin Van der Waals het woord voert.



 

Inleiding

Joan Henri van der Waals (Amsterdam, 12 mei 1920) werd ingedeeld bij de bereden artillerie en keerde in juni 1940 terug naar Amsterdam om zijn studie natuurkunde te hervatten. Hij weigerde in 1943 de loyaliteitsverklaring te tekenen, dook vervolgens o232nder en werd toen actief bij de ondergrondse organisatie Rolls Royce,  die een landelijke koeriersdienst verzorgde en politieke en militaire inlichtingen vergaarde  om deze naar Londen te seinen. Een van Van der Waals' taken was vanuit Den Haag de verbinding tot stand te brengen met het dan reeds bevrijde gedeelte van Nederland.

Van der Waals werd tot drie keer toe opgepakt maar wist steeds te ontkomen. Vlak voor de bevrijding trad hij toe tot een groepje tolken, dat ten behoeve van de Mission Alsos bij het Engelse leger werd ingedeeld. Aldus maakte hij als een der eersten, gezeten op een legertruck en gekleed in een uniform van een Buckinghamshire regiment, dat aan de landing in Normandië had deelgenomen, de bevrijding van de stad Utrecht, in de rol van bevrijder, mee.

De Mission Alsos, onder leiding van de Nederlands-Amerikaanse hoogleraar fysica Samuel Goudsmit (1902-1978), had als taak de technische vorderingen van de Duitse krijgsmacht, met name wat betreft mogelijke nucleaire wapens, te onderzoeken en na te gaan in hoeverre deze kennis was doorgegeven aan de Japanners. Zo kreeg Van der Waals de gelegenheid de indrukwekkende commandobunker van de Duitsers in Hoek van Holland met de technische installaties in working order direct na de capitulatie te bezichtigen.

Wetenschappelijke loopbaan

Spoedig daarna vertrok hij met het Britse regiment naar Duitsland. Na de oorlog hervatte hij zijn studie en behaalde in oktober 1945 zijn doctoraaleAan het begin van het symposiumxamen in de wis- en natuurkunde. Van der Waals promoveerde in 1950 aan de Universiteit van Groningen op de dissertatie "Thermodynamic properties of mixtures of alkanes differing in chain length".

Eind jaren zestig werd Van der Waals benoemd tot hoogleraar experimentele fysica aan de Universiteit van Leiden. In het voorjaar van 1967 was hij al een jaar gasthoogleraar aan de Universiteit van Californië geweest. Meer dan dertien jaar lang vervulde hij met veel animo de functie van voorzitter van de Beleidscommissie van het FOM instituut AMOLF (Laboratorium voor Atoom- en Molecuulfysica). Voor al zijn verrichtingen werd Van der Waals benoemd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

In juli 2011 werd aan Van der Waals een ‘Lifetime Achievement Award’‘van de 7th International Conference on Gas Hydrates toegekend. Dit was een bekroning van het researchwerk dat hij meer dan een halve eeuw  daarvoor had verricht.

Past, present and future of gas hydrates - symposium

Jakob de Swaan Arons (Delft University of Technology, Technology and Tsinghua University Beijing)

Op 13 mei 2015 werd ter ere van de 95ste verjaardag van Van der Waals te Amsterdam het symposium "Past, present and future of gas hydrates" gehouden. Professor dr. ir. Jakob de Swaan Arons verhaalde hoe hij bij het Koninklijk SGas Hydrateshell Laboratorium in Amsterdam voor het eerst kennis maakte met Van der Waals en het werk aan gashydraten (gas dat in de moleculaire holtes van water zit opgesloten). De Swaan beschreef Van der Waals als stimulator van jong wetenschappelijk talent en als collega en co-auteur (samen met J.C. Platteeuw) van het gezaghebbend artikel "Thermodynamic properties of gas hydrates" (1958).

Met name methaanhydraat ("hydraatgas"), zo lichtte De Swaan toe, leverde veel verstoppingsproblemen in transportleidingen op maar kende ook mogelijkheden als fossiele brandstof. Deze opties  werden vervolgens door hem uitgediept.

Geoffrey C. Maitland (Imperial College Londen)

Professor Geoffrey C. Maitland stelde dat veel kennis over de structuur en thermodynamica van de zuivere gashydraten dankzij het werk van Van der Waals en Platteeuw beschikbaar kwam. Hij beschreef hoe het toepassen van deze know how, via de problemen die gashydraten opleverden bij de olie- en gasproductie, leidde tot een analyse van de mogelijkheden van gashydraten bij opslag, transport en scheiding van gas.  Tegenwoordig wordt onderzocht hoe uit natuurlijke hydraten methaangas kan worden gewonnen.

Maitland beschreef verder de problemen die men bij de winning van methaangas uit gashydraten in sedimentlagen tegTijdens de conferentieenkwam en welke studies daarnaar nog verricht dienden te worden.

P.L.J. Zitha (Delft University of Technology)

Professor P. L.J. Zitha gaf een opsomming van de totale hoeveelheid aan methaan, besloten in  natuurlijke gashydraten, over de gehele wereld bezien. Hij toonde aan dat grootschalige winning van methaan uit gashydraten onzeker is omdat de winning van  "gewoon" gas en tot op zekere hoogte schaliegas goedkoper is.

Een der redenen hiervoor zou zijn dat gashydraten verspreid worden aangetroffen en bovendien niet in grote opeenhopingen (accumulaties). Zitha gaf daarnaast een aantal voorbeelden van de winning van methaangas uit gashydraten uit marine sedimenten.

Cor J. Peters (Petroleum Institute Abu Dhabi en Eindhoven University of Technology)

Professor Peters stelde dat de bekende Van der Waas - Platteeuw vergelijking uit 1959 leidde tot aanvullend onderzoek naar de moleculaire rangschikking en chemische eigenschappen van gashydraten tijdens diverse stadia.  Deze naspeuringen waren met name gericht op de toepassing in de petrochemische industrie. Hij gaf diverse voorbeelden hiervan, zoals de opslag van gas in de vorm van hydraten in zoutmijnen. 

Slotwoord

Van der Waals zelf bedankte in zijn slotwoord alle aanwezigen. Hij beschreef hoe in de jaren vijftig in het Koninklijk Shell Laboratorium in Amsterdam de experimenten met gashydraten werden verricht en de berekeningen daaraan met een der eerste computers gedaan werden. Het deed hem genoegen dat de theorie uit zijn artikel uit 1959 nu in de praktijk werd toegepast; dit was de bevesting van zijn overtuiging dat ook uit de zuivere (theoretische) wetenschap, hoewel vaak niet direct meetbaar,  in de dagelijkse praktijk zeer interessante kennis kan voortvloeien.

 Zie ook


 

 [ Terug ]

 

f t