Gebruikerswaardering: 5 / 5

Ster actiefSter actiefSter actiefSter actiefSter actief
 

burgerkamp gevangenen


Dit verhaal is geschreven door Pieter Broertjes, burgemeester van Hilversum, voormalig hoofdredacteur van de Volkskrant, zoon van Frits Broertjes, brigade-generaal Regiment Huzaren van Boreel en actief tijdens de Politionele Acties, en kleinzoon van Pieter Broertjes, militair arts, actief te Atjeh. Broertjes vertelde deze historie op 15 augustus 2015 tijdens een toespraak op de herdenkingsbijeenkomst bij het Nederlands-Indië-monument op de Noorderbegraafplaats in Hilversum.

Op de Noorderbegraafplaats ligt ook de oom van Pieter Broertjes, Ies Wessel, begraven. Hij werd in de meidagen van 1945 door de Duitsers doodgeschoten.


Inleiding

Zeventig jaar geleden, op 15 augustus 1945, kwam een einde aan de Japanse bezetting van Nederlands Oost-Indië. Op die dag werden er honderdduizenden Nederlanders bevrijd van de Japanse terreur. De Keizer van Japan koKrijgsgevangenndigde de nederlaag aan van alle Keizerlijke strijdkrachten en dat betekende  het einde van de Tweede Wereldoorlog in Zuid-Oost Azië.

Veel Nederlanders en Indische Nederlanders, meer dan 25.000 personen, overleefden de bezetting van de Japanners niet. En dat is nog maar een ruwe schatting, vermoedelijk waren het er veel meer. Twee dagen later, op 17 augustus 1945, kondigen de nationalisten, onder leiding van Soekarno en Hatta, de onafhankelijkheid van de Republiek Indonesia aan: "de bakens werden definitief verzet". 

Daarmee brak een periode van grote onzekerheid aan: de Bersiap (paraatheid) tijd. Voor velen, meer dan honderdduizend burgers,  betekende die een voortzetting van het leven in kampen, soms tot ver in 1946.

Van bevrijding, zoals in Nederland na mei 1945, was geen sprake. Integendeel, moord en doodslag bleven het parool.  Er was bovendien sprake van een enorme paradox: de voormalige Japanse bezetters beschermden nu de kampbewoners tegen revolutionaire groepen, de Pemoeda's (nationale jeugdbeweging).  Van een echte bevrijding was voor veel (Indische) Nederlanders  aldus pas sprake toen zij teruggekeerd waren naar Nederland.

Het verhaal van tante Lies

Het verhaal van tante Lies is nooit verteld, laat staan opgeschreven. Zij overleed in 2008 op 96-jarige leeftijd. Tante Lies overleefde met een baby van een paar maanden oud van 9 november 1942 tot 21 februari 1946 acht verschillende kampen. Vanuit het laatste kamp, kamp Adek te Batavia, schreefVoedseluitdeling zij honderden brieven aan het thuisfront in Amsterdam.  In een lange brief van 14 november 1945 (Nederland was toen al een half jaar bevrijd) gaf zij een beschrijving van haar belevenissen vanuit kamp Banjoe Biroe.

"Het is nu al drie maanden vrede en nog zitten wij hier op Java in de soesah. Wij verblijven nog altijd in het kamp en sloven de gehele dag door. Hoe lang nog? Ik zit nota bene op 15 kilometer van onze laatste woonplaats, Salatiga." In deze periode had tante Lies haar echtgenoot Kees al vier jaar lang niet meer gezien. Twaalf maanden later vernam zij dat hij in september 1944 op volle zee verdronken was. Hij zou, hoewel hij wist van haar bestaan, zijn dochter Margreet nooit leren kennen.

"Tijdens de eerste 2,5 jaar behoorde ik tot de sterken en heb ik hard gewerkt. Ik had slechts zeven maanden buikloop, geelzucht en negen keer malaria. Pas in juni 1945 ontwikkelde zich oedeem en zag ik eruit alsof ik zeven maanden in positie was.`

Nasleep van het verhaal van tante Lies

De dochter van tante Lies vond alle verhalen en herinneringen van haar moeder in een koffer. Zelf had tante Lies er nooit met een woord over gesproken omdat haar tweede echtgenoot, oom Evert, dit niet wilde: "Dat is verleden tijd, we kijken vooruit", zei hij altijd. Toen tante Lies en haar dochter Margreet op 26 februari 1946 op Schiphol aankwamen stond Nederland aan de vooravond van twee Politionele Acties (want het woord "oorlog" was besmet) en was druk bezig met de wederopbouw en de Marshall-hulp.

Indië bezette een marginale plaats in de politieke cultuur van het vaderland. Niemand had interesse in de verhalen over de Oost, over de verschrikkingen die waren doorstaan en over de gebroken levens van mensen zoals tante Lies. Een leven dat ooit vol hoop was begonnen toen tante Lies en haar man Kees in 1938, net getrouwd, samen naar Indië waren gegaan met als doel gelukkig te worden. Hij als echtgenoot, werknemer bij de Algemene Nederlandse Electriciteits Maatschappij (ANEM), zij als huisvrouw en moeder. Vier jaar later was deze droom volledig uit elkaar gespat.

Aan de lezer

We staan even stil bij de bevrijding van Nederlands-Indië zeventig jaar geleden. Ieder van u heeft zijn eigen ervaringen, dichtbij of ver weg. Ieder van ons heeft heeft zijn of haar eigen verdriet en pijnlijke herinneringen. Van belang is dat we de verhalen, zoals van tante Lies, blijven vertellen en doorgeven. Dat doet recht aan de mensen die al hun idealen verloren zagen gaan.Buigen voor de japanner Dat geeft erkenning aan hen die zijn omgekomen in de strijd. Hierdoor denken we aan hen die terugkwamen in Nederland en diep teleurgesteld raakten over de gebrekkige opvang, de slechte bejegening, de desinteresse en het gebrek aan hulp.

De roep om een meer adequate beschrijving van onze koloniale geschiedenis in Nederlands-Indië is terecht. Loe de Jong heeft in het verleden een poging gedaan maar die kan en moet beter, veel beter. Dat geldt ook voor de (slechts kleine) materiële vergoeding die de slachtoffers al jaren in het vooruitzicht wordt gesteld. Laat het Kabinet nu eindelijk eens spijkers met koppen slaan en een bedrag vaststellen en uitkeren. Na zeventig jaar is dat toch niet te veel gevraagd?

Het verhaal van tante Lies, haar echtgenoot Kees en dochter Margreet staat symbool voor het onverwerkte verleden tussen Nederland en Indonesië.  Het is doodzonde dat tante Lies nimmer over haar verleden gesproken heeft... en nu ook nooit meer zal doen.  Ons koloniale verleden dient niet weggestopt te worden maar is een onderdeel van onze identiteit en van ons collectieve geheugen. Alleen dan kan de open wond, die Indië nog steeds is, eindelijk helen.  

Zie ook


 

 

 

 

 

f t

Login