De vierde bondgenoot

 

 

 

 

 

 

 

 


Doug Hurst. De vierde bondgenoot. De Nederlandse strijdkrachten in Australië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Waanders Uitgeverij. Zwolle. 2006. Vertaling Henk Roozendaal. 200 bladzijden.


Bespreking

Begin van de oorlog

Het eerste hoofdstuk geeft een overzicht van de geschiedenis van Nederlands-Indië (in een verkeerde vertaling consequent Nieuw Oost-Indië genoemd) met veel ruimte voor de industriële ontwikkeling aan het begin van de twintigste eeuw, de (gebrekkige) verdedigingskracht en de politieke machten op het toekomstige strijdtoneel.  In kleurrijke bewoordingen wordt een beeld geschetst van een koloniaal rijk dat qua bewapening, politiek bestuur en orcatalina1ganisatie was blijven steken in een tijd die reeds lang voorbij was.

Er wordt uitgelegd wat de toestand van het Nederlandse leger was: gebrek aan alles. Aan zware bewapening, bepantsering, organisatie, verbindingen en ervaring. Het voorbeeld wordt gegeven dat van de 66 Brewster Buffalojagers  24 exemplaren geen motoren bezaten en dat in Amerika ter elfder ure bestelde tanks niet meer werden afgeleverd. Aan het begin van het boek maken wij ook kennis met de werkzaamheden van de Nederlander Gus Winckel (een van de beste geallieerde piloten in de oorlog tegen Japan) en met de kleine maar bij wijze van uitzondering goed uitgeruste en geoefende vloot van de Koninklijke Marine te Soerabaja.

De invasie

Hierna wordt de kracht van de Japanse Marine Luchtvaartmacht, die zowel uit vliegdekschepen als op land gebaseerde vliegtuigen bestond, en de reactie van deNieuw Zeeland geallieerden op de Japanse agressie besproken. Deze beschouwingen worden afgewisseld met introducties van (veelal Nederlandse) militairen, die tijdens de ongelijke strijd op diverse terreinen actief waren, zoals bijvoorbeeld Piet van Hest (marinier op de Tromp), wiens verrichtingen wij kunnen volgen.

Het boek vervolgt met de droeve en machteloze maar dappere strijd van de Nederlandse strijdmacht tegen een overmachtige vijand en vervolgens wordt aandacht besteed aan de rol van de K.P.M., met name aan het schip de Janssens, dat door de Marine als onderzeeboottender was gevorderd, en zijn illustere kapitein G.N. Prass.

De bezetting

In De vierde bondgenoot wordt vervolgens uitgebreid aandacht besteed aan de evacuatie en internering van zowel Nederlanders als Indische Nederlanders en de al dan niet geslaagde ontsnapping hieraan met behulp van schepenNieuw Zeeland in Sydney en bemanningen van de K.P.M. Het boek richt zich vervolgens op de werkzaamheden van de (met name ook veel Nederlandse) manschappen in Australië. De problemen die deze Nederlanders, onder meer als piloot bij de RAAF, in dit land konden ondervinden worden niet onbesproken gelaten.

De lezer krijgt zodoende een goed beeld van Nederlandse militairen, die samen met de Australiërs, in actie kwamen tegen de Japanse vijand, maar ook van de KNIL-militairen, die zich bezig hielden met  het evacueren van groepen in en uit het vijandelijke gebied. Wij volgen hen gedurende het verloop van de oorlog tot de victorie in de Stille Oceaan en verder, tot aan het einde van de oorlog en de Politionele Acties.

Tot besluit

Het laatste gedeelte van het boek is voor een Nederlander treurig stemmend. Veel van onze landgenoten, die een heldenrol hadden vervuld gedurende de vele krijgsverrichtingen, verkozen na de oorlog Australië boven Nederland; kapitein Prass werd gedwongen gepensioneerd en naturaliseerde tot Australiër, anderen hadden meer dan genoeg van autoritaire systemen en gelijkvormige maatschappijen, dat hun menselijke geest inperkte.

Ben Bruggeman liet een aanbod om naar Australië te emigreren schieten en keerde terug naar huis om daar te ontdekken dat militairen als hij de schuld kregen van alle mislukkingen en van moorden in Indonesië. Toen een vriend zijn zitplaats in de trein aanbood aan een oudere vrouw werd hij afgewezen met het bitse antwoord dat "ze niet wilde zitten waar een moordenaar had gezeten".

Dit boek is zeer aan te bevelen voor hen die meer willen weten over de strijd in Nederlands-Indië, de rol van Australië en over de mannen die de strijd voerden. Zij die zich zeer wel kunnen vinden in de mening van de oude vrouw, hierboven geschetst, kunnen zich de moeite van het lezen besparen.

 

 


[ Terug ]

f t